مذاکرات هستهای ایران و آمریکا؛
گزارش جامع| چرا نباید به مذاکرات نه خوشبین باشیم و نه بدبین!
مذاکرات غیرمستقیم هستهای بین ایران و آمریکا با میانجیگری عمان در آوریل ۲۰۲۵ همچنان جریان دارد و دور چهارم آن نیز هفته آینده سیزدهم اردیبهشت ماه جاری برگزار خواهد شد.
به گزارش میار، پس از خروج ایالات متحده از برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) در سال ۱۳۹۷ (۲۰۱۸) توسط رئیسجمهور دونالد ترامپ، روابط ایران و آمریکا به شدت متشنج شد. ایران به تدریج تعهدات خود تحت برجام را کاهش داد و غنیسازی اورانیوم را تا سطح ۶۰٪ افزایش داد، که نزدیک به سطح مورد نیاز برای تولید سلاح هستهای است. با بازگشت ترامپ به قدرت در سال ۱۴۰۳ (۲۰۲۵)، تلاشها برای احیای مذاکرات هستهای یا دستیابی به توافقی جدید از سر گرفته شد. این مذاکرات در عمان، کشوری با سابقه میانجیگری بین ایران و غرب، آغاز شد.
فرآیند مذاکرات
دور اول: ۲۳ فروردین ۱۴۰۴ (۱۲ آوریل ۲۰۲۵)
مذاکرات در مسقط، پایتخت عمان، آغاز شد. هیئت ایرانی به رهبری عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، و هیئت آمریکایی به رهبری استیو ویتکوف، فرستاده ویژه خاورمیانه، از طریق بدر بن حمد البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، به صورت غیرمستقیم گفتوگو کردند. این مذاکرات به عنوان "سازنده و در فضایی محترمانه" توصیف شد و طرفین توافق کردند که هفته بعد دوباره دیدار کنند.
دور دوم: ۳۰ فروردین ۱۴۰۴ (۱۹ آوریل ۲۰۲۵)
دور دوم در سفارت عمان در رم برگزار شد. این مذاکرات که حدود چهار ساعت طول کشید، پیشرفت خوبی داشت و طرفین توافق کردند که دور سوم را در مسقط برگزار کنند. مذاکرات در رم نیز غیرمستقیم بود اما گزارشها حاکی از تبادل مختصر بین عراقچی و ویتکوف در حضور میانجی عمانی است .
دور سوم: ۶ اردیبهشت ۱۴۰۴ (۲۶ آوریل ۲۰۲۵)
علیرغم انفجار در بندر شهید رجایی بندرعباس در همان روز، دور سوم مذاکرات در مسقط برگزار شد. این جلسه حدود شش ساعت طول کشید و طرفین توافق کردند که مذاکرات را در ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۴ (۳ مه ۲۰۲۵) ادامه دهند. مذاکرات در سطح کارشناسی نیز برای طراحی چارچوب یک توافق بالقوه در جریان است.
دور مذاکره | تاریخ | مکان | نتیجه |
دور اول | ۲۳ فروردین ۱۴۰۴ (۱۲ آوریل ۲۰۲۵) | مسقط، عمان | سازنده، توافق برای دیدار بعدی |
دور دوم | ۳۰ فروردین ۱۴۰۴ (۱۹ آوریل ۲۰۲۵) | رم، ایتالیا | پیشرفت خوب، توافق برای دیدار در مسقط |
دور سوم | ۶ اردیبهشت ۱۴۰۴ (۲۶ آوریل ۲۰۲۵) | مسقط، عمان | ادامه مذاکرات در ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۴ |
مسائل کلیدی
مذاکرات بر سه موضوع اصلی متمرکز است:
- غنیسازی اورانیوم: ایران اورانیوم را تا ۶۰٪ غنیسازی میکند، که نزدیک به سطح ۹۰٪ مورد نیاز برای سلاح هستهای است. آمریکا خواستار توقف کامل غنیسازی است، در حالی که ایران بر ادامه غنیسازی برای مقاصد صلحآمیز اصرار دارد.
- رفع تحریمها: ایران به دنبال رفع تحریمهای اقتصادی است که از سال ۱۳۹۷ (۲۰۱۸) تشدید شدهاند. در مقابل، آمریکا خواستار تضمینهایی برای صلحآمیز بودن برنامه هستهای ایران است.
- برنامه موشکی: برنامه موشکی ایران به عنوان یک مانع بزرگ مطرح است. آمریکا و متحدانش خواستار محدودیتهایی بر این برنامه هستند اما ایران آن را غیرقابل مذاکره میداند.
مواضع طرفین
ایران
ایران اعلام کرده است که آماده مذاکره برای اعمال برخی محدودیتها بر برنامه هستهای خود در ازای رفع تحریمهاست، اما توقف کامل غنیسازی یا تحویل ذخایر اورانیوم خط قرمز این کشور است. عباس عراقچی در این باره گفت: «ما با احتیاط شدید عمل میکنیم و هیچ دلیلی برای خوشبینی یا بدبینی بیش از حد وجود ندارد.» ایران همچنین برنامه موشکی خود را بخشی از توان دفاعی خود میداند و مذاکره در این مورد را رد کرده است.
ایالات متحده
دولت ترامپ خواستار توقف کامل غنیسازی اورانیوم توسط ایران است و پیشنهاد کرده که ایران میتواند اورانیوم غنیشده را برای نیروگاه بوشهر وارد کند. ترامپ همچنین تهدید کرده که در صورت شکست دیپلماسی، اقدام نظامی انجام خواهد داد. استیو ویتکوف مذاکرات را "مثبت و سازنده" توصیف کرد اما تأکید کرد که خط قرمز آمریکا جلوگیری از دستیابی ایران به توانایی تولید سلاح هستهای است.
وضعیت کنونی
مذاکرات در حال پیشرفت است اما اختلافات قابلتوجهی بر سر غنیسازی، تحریمها و برنامه موشکی باقی مانده است. طرفین توافق کردهاند که در ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۴ (۳ مه ۲۰۲۵) دوباره دیدار کنند تا کار کارشناسان را بررسی کنند. مذاکرات در سطح کارشناسی نیز برای تدوین چارچوب توافق ادامه دارد. هر دو طرف نسبت به موفقیت مذاکرات محتاط هستند اما ادامه گفتوگوها نشاندهنده تعهد به یافتن راهحل دیپلماتیک است.
چشمانداز آینده
با توجه به پیچیدگی مسائل و سابقه تنشهای بین ایران و آمریکا، دستیابی به توافق نیازمند مصالحههای قابلتوجه از هر دو طرف است. پیشنهادهای مطرحشده توسط کشورهای اروپایی، مانند محدودیتهایی بر کلاهکهای هستهای روی موشکهای بالستیک، ممکن است به عنوان بخشی از یک توافق جامع مورد بررسی قرار گیرد. با این حال، تهدیدات نظامی آمریکا و خطوط قرمز ایران، از جمله حفظ برنامه موشکی، چالشهای بزرگی ایجاد میکند.
بنابراین گزارش، مذاکرات هستهای ایران و آمریکا در سال ۱۴۰۴ گامی مهم در جهت کاهش تنشها و جلوگیری از تشدید درگیریها در منطقه است. با وجود پیشرفتهای اولیه، اختلافات عمیق و پیچیدگیهای فنی همچنان موانعی جدی هستند. ادامه مذاکرات در هفتههای آینده تعیینکننده خواهد بود که آیا دیپلماسی میتواند به توافقی پایدار منجر شود یا خیر.
